Magdalena Danielewicz, Uniwersytet Warszawski

Lingwistyczna analiza znaczenia. Warsztaty metodologiczne

W czasie spotkania zostaną przedstawione (na wybranych przykładach) podstawowe założenia metodologiczne lingwistycznej analizy znaczenia podejmowanej w ramach pewnej odmiany semantyki prawdziwościowej. Jej cechy wyróżniające to z jednej strony intersubiektywność, która realizuje się w uznaniu Języka (Langue), będącego dobrem wspólnym mówiących, za jedyną i ostateczną instancję odwoławczą, z drugiej zaś ześrodkowanie uwagi na lingwistycznym detalu. Z faktu przyjęcia Saussure'owskiej wizji Języka jako proporcjonalnych układów różnic i tożsamości wynikają dwa zobowiązania. Po pierwsze konieczność ujmowania znaczeń na tle semantycznych podstystemów, do których te znaczenia należą, po drugie konieczność uwzględnienia tego, że nawet minimalna różnica w płaszczyźnie wyrażenia, dotycząca np. szyku lub wystroju prozodycznego dwóch wielkości językowych, może być (i z reguły jest) sygnałem odpowiadającego jej zróżnicowania w płaszczyźnie treści.
Metajęzyk prezentowanej semantyki stanowią cztery znaczeniowo nierozkładalne wyrażenia języka naturalnego, a celem analizy jest redukcja pojęć złożonych do równoważnych im logicznie kombinacji pojęć prostych ukrywających się za tymi wyrażeniami. Pomyślność postępowania analitycznego warunkuje zobiektywizowana delimitacja jednostek podlegających opisowi. Chodzi o to, by poddając analizie semantycznej przypadkowo uchwycone kształty, które są tworami pozbawionymi znaczenia, nie podejmować się wykonania zadań niewykonalnych. Na wszystkich etapach analizy obowiązuje zasada redukcjonizmu, tj. niemnożenia bytów ponad potrzebę. Wiąże się to m.in. z koniecznością poszukiwania odpowiedniej generalizacji opisu, to znaczy z ostrożnym podchodzeniem do kwestii wieloznaczności czy tzw. znaczeń kontekstowych. W prezentowanym typie analizy semantycznej projektowane definicje poddawane są rygorystycznej kontroli poprzez eksperyment myślowy, badanie faktów ekstremalnych, a przede wszystkim obserwację materiału negatywnego (skażonego np. sprzecznością lub nieinformatywnością).

Wybrana literatura:
Bogusławski A., Science as Linguistic Activity. Linguistics as Scientific Activity, Katedra Lingwistyki Formalnej, Warszawa 1998, ss. 202.
____, A Study in the Linguistics-Philosophy Interface, BEL Studio, Warszawa 2007, ss. 612.
____, Semantyka, pragmatyka. Leksykografa głos demarkacyjny, Wydawnictwo TAKT, Warszawa 2008, ss. 110.      
Danielewiczowa M., Wiedza i niewiedza. Studium polskich czasowników epistemicznych. Katedra Lingwistyki Formalnej, Warszawa 2002, ss. 382.
Dobaczewski A., 2002, Zjawiska percepcji wzrokowej. Studium semantyczne, Katedra Lingwistyki Formalnej, Warszawa, KLF UW 2002, ss. 156.
Grochowski M., Konwencje semantyczne a definiowanie wyrażeń językowych, Biblioteka Myśli Semiotycznej nr 25, Warszawa: Zakład Semiotyki Logicznej Uniwersytetu Warszawskiego 1993, ss. 116.
Wajszczuk J., System znaczeń w obszarze spójników polskich. Wprowadzenie do opisu, Katedra Lingwistyki Formalnej, Warszawa 1997, ss. 355.
De Saussure F., Kurs językoznawstwa ogólnego, przekł. K. Kasprzyk, wstęp i przypisy K. Polański,  PWN, Warszawa, ss. 279.