| Streszczenie: |
Referat ma służyć zebraniu i zaprezentowaniu wyników badań nad łaciną restytuowaną. Zaznajomię słuchaczy z pojęciem, wskażę metody, trudności i szanse, jakie wiążą się z badaniami. We wstępie wyjaśnię, czym jest restituta, czym się różni od wymowy tradycyjnej i skąd wzięło się zainteresowanie problemem. Wskażę wpływ innych dziedzin nauki (indoeuropeistyka, archeologia, histori) na postęp badań.
Główną część wystąpienia zajmie opis metod badawczych, które służą ustaleniu oryginalnej wymowy łaciny klasycznej. Przybliżę najnowsze osiągnięcia filologów klasycznych, które opierają się na bogatym dorobku współczesnego językoznawstwa i je twórczo rozwijają.
Podstawowym sposobem rekonstrukcji systemu fonologicznego łaciny jest świadectwo autorów starożytnych. Należą do nich dzieła gramatyków Terencjusa Maura, Mariusa Victorinusa, Martianusa Capelli i Consentiusa, a także liczne wzmianki rozsiane po literaturze łacińskiej. Większość autorów tworzyła ok. III w n.e., miała tendencje do anachronizmów i zdecydowanie nie odpowiadała dzisiejszym wymogom naukowości. Należy przeto uzupełnić ich refleksję, szczególnie w zakresie łaciny archaicznej i klasycznej. Kolejną bardzo ważną metodą jest analiza transkrypcji łacińskich nazw własnych w alfabecie greckim. Na wyrazy pochodzenia łacińskiego możemy się natknąć u greckich historyków, w dokumentach, listach i inskrypcjach. Metoda daje dobre wyniki, pamiętać jednak trzeba, że rozwój historyczny samego języka greckiego może zniekształcić uzyskany obraz. Oprócz badań świadectw antycznych stosuje się również diachroniczną metodę porównawczą. Łacinę porównuje się z jej kontynuatorami – językami romańskimi, oraz z jej poprzednikiem – językiem praindoeuropejskim, który wciąż jest rekonstruowany na podstawie wielu innych języków indoeuropejskich. Zważywszy na hipotetyczność wielu form i procesów, należy traktować ostatnie dwie metody z powściągliwością. Szczególną ostrożność należy zachować przy wywodzeniu pewnych zjawisk w łacinie z praindoeuropejskiego, którego rekonstruuje się właśnie na podstawie łaciny.
Na koniec zadamy sobie kilka fundamentalnych pytań. Po co jest nam łacina restytuowana? Czemu służy? Czy wnosi coś do obrazu antyku łacińskiego? Czy może odwrotnie, jest wynikiem zmiany optyki w badaniach nad przeszłością? Badania nad restitutą już przyniosły wielkie zasługi na polu reinterpretacji dzieł starożytnych, datacji i umiejscowienia źródeł, badań nad społeczeństwem antycznym. Moim zdaniem próba rekonstrukcji wymowy łacińskiej świadczy o gigantycznej zmianie podejścia do spuścizny starożytnych i może stać się punktem wyjścia do odnowienia zainteresowania Rzymem. Niestety faktem jest, że tego typu badania są w Polsce lekceważone, brak podstawowych publikacji syntetycznych po polsku, nie wspominając o badaniach szczegółowych i popularyzacji.
|
