| Streszczenie: |
Oralność i piśmienność to kategorie, które zyskały swoją popularność w XX w. za sprawą amerykańskiego jezuity, filozofa, historyka literatury i religii – Waltera Jacksona Onga, autora dzieła Oralność i piśmienność. Słowo poddane technologii. Nowe spojrzenie na problem języka i silne związanie jego konstytutywnych cech ze sposobem funkcjonowania i tożsamością danych kultur zyskało wielu zwolenników i zaowocowało płodnymi badaniami antropologicznymi. W jaki sposób problematyka tego zagadnienia łączy się z pojęciem religii?
Oralność i piśmienność, rozważaną w kontekście religii, można podzielić na dwa główne zakresy tematyczne: religie oralne a kultury oralne oraz oralność jako zbiór cech słowa mówionego i dialogu. Systematyka ta wynika wprost z własności przysługujących oralności pierwotnej i wtórnej, opisanych przez Waltera Jacksona Onga. Zgodnie z tym podziałem oralnością pierwotną nazywana jest cecha swoista danej kultury, określająca sposób porozumiewania się, przekazywania informacji z pokolenia na pokolenie i utrwalania tradycji w jej ramach, a wykluczająca się ze zjawiskiem piśmienności. Oralność wtórna, istniejąc w kulturze piśmiennej, określa specyficzne właściwości przysługujące słowu mówionemu, jak powtórzenia, aliteracje, antytezy, asonanse, epitety czy przysłowia i zjawisko dialogu jako komunikacji oralnej. Na fundamencie tego rozróżnienia narodziła się koncepcja istnienia religii oralnych i piśmiennych, przedstawiona w książce Jacka Goody'ego Logika pisma a organizacja społeczeństwa, a nawiązująca do problemu oralności pierwotnej. Zgodnie z nią silnie akcentowane są konsekwencje zaistnienia pisma w kulturze jako stanowiące o uwarunkowaniu jednostek do niej przynależnych. Rozważania Goody'ego skupiają się przede wszystkim na kwestii ekspansywności religii piśmiennych, jako religii księgi (przede wszystkim chrześcijaństwa, judaizmu i islamu), oraz lokalności i kontekstualności religii oralnych.
Pojęcie oralności wtórnej jest współcześnie wiązane z zagadnieniem dialogu międzyreligijnego i wartościami, jakie przysługują komunikacji oralnej, a które można przeciwstawić relatywizmowi i zwątpieniu w istnienie obiektywnej prawdy.
Celem mojego referatu jest rozgraniczenie wspomnianych sposobów rozważania problemu cech języka oralnego i piśmiennego w związku z pojęciem religii i krótkie scharakteryzowanie każdego z nich. Pierwszy będzie sprowadzał się do koncepcji Jacka Goody'ego o istnieniu religii oralnych i piśmiennych, drugi dotknie przede wszystkim wspomnianego problemu dialogu międzyreligijnego, ale również współczesnych postulatów powrotu do słowa mówionego.
|
