| Streszczenie: |
Powieść węgierska z początku XX. wieku jest kopalnią wiedzy o formach adresatywnych. Rozgrywa się ona w środowisku klasy średniej, która to grupa społeczna przyczyniła się do ukształtowania normy języka węgierskiego. W środowisku tym wykształcił się skomplikowany, zhierarchizowany system form adresatywnych i honoryfikatywnych. Nie przetrwał on do czasów dzisiejszych, głównie ze względu na wpływy komunizmu, który nie tolerował podziałów społecznych, również w sferze językowej.
Formy adresatywne badam z punktu widzenia ich funkcji, zależnie od aktu mowy, który realizują. Przyjmuję założenie, że formy adresatywne są środkiem do budowania i realizowania strategii grzecznościowych. Przyczyniają się do osiągnięcia przez mówiącego założonego celu. Zgodnie z teorią Leecha stopień grzeczności zależy od kilku czynników pragmatycznych. Im większą władzę, autorytet posiada odbiorca nad nadawcą, im większym kosztem obarcza go mówiący, im większe są między nimi różnice społeczne, tym większa potrzeba stosowania strategii grzecznościowych.
Istnieje wiele typologii aktów mowy, w referacie przyjmuję tę, która pokazuje relację pomiędzy funkcją illokucyjną a celem społecznym, który zgodnie z zasadą kooperacji służy podtrzymaniu i utrwaleniu grzeczności między nadawcą i odbiorcą. Różnice w obrębie konkretnych typów aktów mowy wynikają z tego, iż w poszczególnych sytuacjach norma społeczna w różny sposób wpływa na dobór środków językowych uczestników komunikacji. Wpływają na to również różnice kulturowe, w tej samej sytuacji przedstawiciele różnych kultur wyrażają się w sposób mniej lub bardziej bezpośredni. Czynniki jednostkowe, takie jak poziom wykształcenia, płeć i wiek również odgrywają rolę w doborze środków językowych.
W oparciu o wyżej wymienione czynniki analizuję i grupuję formy adresatywne w powieści Dezső Kosztolányi 'ego pt.:>Aranysárkány>. W danym akcie mowy decydujący wpływ na dobór form adresatywnych może mieć zarówno relacja społeczna między mówiącymi, stosunek nadrzędności-podrzędności między nimi, cel mówiącego, koszty ponoszone przez odbiorcę oraz swoboda działania, jaką pozostawia nadawca odbiorcy komunikatu. |