| Streszczenie: |
Niniejsza praca dotyczy kognitywnych funkcji języka i werbalizowania toku myśli przez dzieci. Zostanie zaprezentowana w niej pokrótce podstawowa wiedza dotycząca rozwoju poznawczego i rozwoju mowy u dzieci. Przedstawimy typologię monologów ze względu na rodzaj towarzyszących im czynności. Następnie przyjrzymy się bliżej zjawisku mowy egocentrycznej i spróbujemy odpowiedzieć na pytanie o jego funkcję. Dociekania teoretyczne zostaną wsparte danymi z własnych badań autorek na Korpusie Mowy Dzieci Polskich (KMDP).
Wiek przedszkolny jest u dzieci okresem bardzo intensywnego rozwoju poznawczego, w tym rozwoju mowy. Mali użytkownicy zdążyli już opanować niezbędne podstawy języka, ale wciąż podlega on zmianom: między innymi wzbogaca się słownik i wzrasta złożoność wypowiedzi. Uważne obserwacje dzieci pozwoliły badaczom zauważyć, że rozwój funkcji poznawczych oraz rozwój języka nie są niezależne, lecz idą ze sobą w parze, pozostając pod swoim wzajemnym wpływem.
Jako nagłośniony strumień myśli mowa egocentryczna produkowana przez dzieci jest cennym źródłem wiedzy o procesach myślenia, procesach poznawczych i wyglądzie świata z perspektywy dziecka na różnych stadiach rozwoju. Egocentryczna mowa jest wczesną forma mowy wewnętrznej używaną przez małe dzieci. Wypowiadanie na głos strumienia myśli jest cechą charakterystyczną dla okresu średniego dzieciństwa (czyli okresu przedszkolnego). W późniejszych etapach rozwoju osobniczego również się ona pojawia, lecz występuje sporadycznie i, podlegając internalizacji, zanika z czasem, podczas gdy u przedszkolaków jej obecność zaznacza się nader wyraźnie. Pomimo tego, ze jest ona słyszalna, nie służy ona komunikowaniu się z innymi. Jej funkcja jest raczej samo-regulacja. Prawdopodobnie pomaga ona skupić uwagę na wykonywanym zadaniu, pomaga utrzymywać kontrolę nad czynnościami (John-Steiner, 1997; Diaz et al., 1990; Wygotsky, 1978). Hughes i Graham (2002) twierdzą, że język odgrywa ważną rolę w rozwoju systemu egzekutywnego, zaangażowanego w radzenie sobie z nowymi sytuacjami, w których czynności automatyczne nie są wystarczające.
Korpus KMDP, na którym zostanie przeprowadzone badanie, powstał według projektu dr Joanny Szwabe przy współudziale studentów kognitywistyki UAM. Zawiera on próbki mowy dzieci w wieku od 3 do 6 lat. Odpowiednie otagowanie całego materiału zawartego w korpusie pozwala na wyodrębnienie zeń fragmentów mowy kierowanych przez dzieci do samych siebie i przeprowadzenie na nich odpowiednich analiz.
|
