Uczestnicy
Imię i nazwisko: Amelia Kiełbawska Tytuł wystąpienia: Język i gest a procesy myślowe Słowa kluczowe: gest, komunikacja niewerbalna Streszczenie: Językoznawstwo kognitywne podkreśla, że mowa ciała bardziej niż język naturalny bliska jest procesom myślenia przez swój globalny i syntetyczny charakter. Prowadzi to do pytania, dlaczego tak się dzieje, z czego ta zależność wynika i jakie ma konsekwencje. Szczególnie interesująca wydaje się w tym kontekście ikoniczność wszelkiego typu ludzkich gestów. Elementy obrazowe odnajdywane w języku stanowią większe, niż się to powszechnie sądzi, spektrum komunikacji, jednak język naturalny nie wytrzymuje pod tym względem porównania z zachowaniami niewerbalnymi Pozostaje faktem, że »nasze słowniki są niezwykle ubogie w porównaniu ze zdolnościami ludzkiego umysłu» (Poyatos 2002). Bogactwo świata mentalnego chce wyrazić się jak najwierniej, stąd dobór środków wyrażania – werbalnych, niewerbalnych – jest tak różnorodny. Mowa ciała znajduje się zatem – obok języka i innych systemów – wśród równoprawnych, ale zróżnicowanych formalnie, sposobów ekspresji treści mentalno-emocjonalnych. Prymarnie mentalny (związany z myśleniem i poznaniem) charakter gestów, analogicznie do prymarnie ucieleśnionego umysłu («embodied mind»), sprawia, że komunikacja niewerbalna posługuje się takimi strukturami i sposobami oznaczania oraz wyrażania, jakie tkwią w ludzkim myśleniu, a wcześniej: w doświadczeniu. Przyczyną bowiem »ucieleśnienia» umysłu i wszechobecnej w ludzkim myśleniu metafory, tj. myśleniu w kategoriach konkretnych przedmiotów zamiast pojęć abstrakcyjnych, jest ogólnoludzkie, powszechne doświadczenie fizyczno-motoryczne: cielesna egzystencja. Koncepcję »umysłu ucieleśnionego» rozwija szeroko filozof Mark Johnson w „The body in the mind» (1987). Z kolei badacz gestów David McNeill, którego wieloletnia obserwacja języka i elementów niewerbalnych w codziennej komunikacji doprowadziły do przekonania o silnej ich współzależności i komplementarności, stworzył własną koncepcję rozumienia języka i towarzyszących mu gestów. Postuluje on mianowicie, by traktować je razem jako jeden system (1992, 2005). To jedna ze śmielszych propozycji teoretycznojęzykowych, powstała na gruncie badań interdyscyplinarnych. Z jednej strony może budzić wątpliwości natury metodologicznej. Jak bowiem badać dwa kanały tak różne formalnie jako jeden system? Z drugiej strony, teoria ta wydaje się adekwatna do rzeczywistości ludzkiej komunikacji: jej semantyki i pragmatyki. Sam McNeill oraz późniejsi badacze nie zatrzymali się na teoretycznej idei, lecz wykorzystali ją w praktyce, analizując liczne przekazy: narracyjne opowieści czy dialog. Dostrzeganie wzajemnego warunkowania się dwóch płaszczyzn wyrażania przynosi interesujące wnioski natury semantycznej. Celem mojego referatu jest przedstawić powyższe tezy w szerszym kontekście, skupiając się na roli gestu w komunikacji, jego relacji do języka i myśli oraz zaprezentować mało znaną na gruncie polskim koncepcję McNeilla: gestu i języka tworzących jeden spójny system wyrażania treści umysłowych. Zainteresowania: Teoria języka i komunikacji, językoznawstwo kognitywne, komunikacja niewerbalna, semantyka sztuk wizualnych Uczelnia: Uniwersytet Wrocławski Status: doktorant