w anglojęzycznych analizach i interpretacjach badań każe zakwestionować uniwersalność ich wyników Zgodnie z tezami twórców teorii naturalnego metajęzyka semantycznego (NMS) (Wierzbicka, Goddard) poprawna analiza semantyczna wyrażeń powinna polegać na redukcji ich znaczenia do kombinacji prostszych pojęć. Każde pojęcie, do którego odnosi się dane słowo w pewnym języku, można więc sparafrazować za pomocą pojęć należących do wrodzonego zestawu jednostek prostych i uniwersalnych. Znaczna część słów nazywa zdeterminowane kulturowo kategorie pojęciowe, stąd znaczenia poszczególnych wyrażeń w różnych językach często nie mają swoich prostych odpowiedników.
Postulowane w ramach tej teorii różnice między konceptualizacją w różnych językach można pokazać na przykładzie słownictwa dotyczącego emocji. Autorzy badań empirycznych nad rozpoznawaniem emocji (Ekman) wyróżniają pewien zbiór podstawowych, uniwersalnych kulturowo emocji, takich jak gniew, smutek czy radość. Zdaniem Wierzbickiej, treść pojęć odnoszących się do poszczególnych emocji w różnych językach etnicznych może jednak znacząco się różnić, co ujawnia się przy ich redukcji do jednostek uniwersalnych. Pomijanie tego problemu.
Z punktu widzenia psychologii zarzut ten jest chybiony, a wniosek płynący z metodologicznych zaleceń Wierzbickiej – paradoksalny. Czy warto dzielić pojęcia uznane za nazwy najbardziej podstawowych kategorii rozpoznawanych przez nas emocji na mniejsze, wtórne poznawczo jednostki? O ile analiza taka pozostawałaby na poziomie języka, psycholog i językoznawca ze szkoły Wierzbickiej mogliby koegzystować w pokoju. Teza Wierzbickiej wydaje się jednak mocniejsza – wyodrębniane przez nią podstawowe jednostki mają być nie tylko najmniejszymi częściami naszego języka, lecz także wrodzonymi pojęciami, a zatem przynajmniej w pewnym zakresie powinny determinować nasze myślenie. Wniosek taki – zwłaszcza w kontekście rozwijanych współcześnie teorii opartych na pojęciu reprezentacji umysłowej – może budzić kontrowersje.
W naszym referacie postaramy się po pierwsze zrekonstruować koncepcję „pojęcia”, która kryje się za teorią NMS oraz skonfrontować ją z koncepcjami przyjmowanymi we współczesnej psychologii poznawczej oraz filozofii umysłu. Przede wszystkim jednak będziemy chciały zastanowić się nad tym, czy możliwe jest skonstruowanie takiego modelu „pojęć”, który pogodziłby założenia NMS ze współczesną wiedzą na temat reprezentacji umysłowych.