Studenckie Forum Badań nad Językiem	Uczestnicy
Imię i nazwisko: Krzysztof Rączkowiak Temat wystapienia: Przekład prasowy a oryginał – uwarunkowania kontekstowe a ograniczenie potencjału znaczeniowego Słowa kluczowe: przekład, kontekst, prasa, dyskurs Streszczenie: Przedmiotem niniejszego referatu jest spojrzenie na proces i efekty przekładu z perspektywy transformacji semiotycznych – wyrażania znaczenia zakodowanego w systemie języka źródłowego za pomocą kodu języka docelowego przy zachowaniu, na ile to możliwe, rdzenia informacji – oraz refleksja nad wpływem uwarunkowań kontekstowych na proces sygnifikacji. Wzorcowy triadyczny model semiotyczny określa znaczenie danego znaku jako proces, na który składają się trzy korelaty: medium, przez które znak zostaje wyrażony (reprezentamen); przedmiot, do którego znak się odnosi (referent); znaczenie, łączące dane zjawisko za znakiem, który je reprezentuje (interpretant). Znaczenie jest rezultatem aktywnej interpretacji współzależności wyżej wymienionych elementów w określonym kontekście przez potencjalnego odbiorcę znaku . Zarysowany wyżej model komplikuje się w sytuacji przekładu. Tłumaczony tekst staje się jednocześnie elementem dwóch procesów semiotycznych: jego referentem jest zarówno zjawisko-temat podejmowany w tekście źródłowym, jak i sam tekst źródłowy. W konsekwencji na proces tłumaczenia ma wpływ również wiedza pozatekstowa. Tłumacz (mediator umożliwiający komunikację między kulturami) w procesie przekładu pełni dwie funkcje: w pierwszej kolejności odkodowuje (odczytuje i interpretuje) tekst źródłowy, by następnie zakodować go w języku docelowym. Interpretacja tłumacza nie jest jednak wyłącznie wyrazem jego wolnej woli. Działa on bowiem w określonym kontekście społecznym, a wszelkie ingerencje w przekaz oryginału motywowane są przez szereg czynników. Rodzi to pytanie o kompetencje tłumacza w zakresie ograniczania potencjału znaczeniowego tekstu źródłowego, zachowanie którego stanowić powinno cel każdego procesu tłumaczenia . Przekład prasowy stanowi modelowe pole obserwacji wpływu uwarunkowań kontekstowych na wybory tłumacza. Celem redakcji jest zazwyczaj zaskarbienie sobie sympatii jak największej liczby czytelników (co jest umotywowane finansowo), przy jednoczesnym propagowaniu pewnego światopoglądu (o ile nie koliduje to zbytnio z celem wcześniejszym). Każdy tekst prasowy posiada tzw. miejsca strategiczne (nagłówek oraz tzw. lid), których celem jest przyciągnięcie uwagi czytelnika, prezentacja tematu globalnego oraz stosunku do prezentowanego zjawiska . Zestawienie wybranych nagłówków i lidów artykułów zamieszczonych w tygodniku Forum z ich odpowiednikami w tekstach źródłowych pozwala na wysunięcie hipotez co do motywów kryjących się za decyzjami tłumacza: czasem jest to próba oddania rejestru wypowiedzi; czasem próba odtworzenia relacji intertekstualnej; innym razem znów możliwość wyrażenia explicité myśli przewodniej, zamaskowanej w oryginale z powodów poprawności politycznej; czasem, wres zcie, na decyzje translatorskie wpływ ma tzw. historia dyskursywna—fakt, że tłumacz jest przesiąknięty kulturą, w której żyje, i dyskursem, który w niej dominuje . Nierzadko w procesie dostosowywania tekstów dochodzi do znacznego ograniczenia potencjału znaczeniowego, a nawet do wyraźnych zmian znaczenia oryginału. Te skrajne przypadki legitymizowania własnych poglądów autorytetem autora oryginału skłaniają do refleksji nad granicami kompetencji tłumacza. Jak wyraziła to Susan Bassnett: „Tłumacz nie może zostać autorem tekstu źródłowego, lecz jako autor przekładu ponosi oczywistą moralną odpowiedzialność przed jego czytelnikami.” Zainteresowania: teoria przekładu, analiza dyskursu, semiotyka, stylistyka Uczelnia: Katedra Filologii Angielskiej, Uniwersytet Mikołaja Kopernika Status: student