| Imię i nazwisko: |
Wojciech Wciórka |
| Tytuł wystąpienia: |
Akcentowanie pytania rozstrzygnięcia |
| Słowa kluczowe: |
akcentowane pytania rozstrzygnięcia, czy, kryterium różnoznaczności, odpowiedź bezpośrednia |
| Streszczenie: |
Kierując się wskaźnikami takimi jak znak zapytania lub partykuła »czy», wolno uznać następujący napis za pytanie:
(1) Czy Kolumb odkrył Amerykę?
Jednak napis ten może zostać przeczytany przynajmniej na kilka sposobów różniących się akcentem logicznym, a w rezultacie niosących różne treści:
(2) Czy KOLUMB odkrył Amerykę?
(3) Czy Kolumb odkrył AMERYKĘ?
(4) Czy Kolumb ODKRYŁ Amerykę?
Istnienie różnych sposobów akcentowania napisów typu (1) jest faktem empirycznym. Jednak logicy i językoznawcy zastanawiający się nad tzw. akcentowanymi pytaniami rozstrzygnięcia (APR) dochodzili do różnych wniosków na temat ich znaczenia. Referat będzie stanowił próbę udzielenia odpowiedzi na następujące trzy powiązane ze sobą pytania:
Po pierwsze, jakie powinno być adekwatne kryterium różnoznaczności APR? Według Leona Koja APR są różnoznaczne dlatego, że znajomość odpowiedzi negatywnej na jedno z pytań nie jest równoważna znajomości negatywnej odpowiedzi na pozostałe. Negatywne odpowiedzi na pytania (2) i (3), tzn. zdania, których skrótem jest w obu przypadkach odpowiedź»Nie», mają według Koja następującą postać:
(5) Ktoś inny, a nie Kolumb, odkrył Amerykę
(6) Kolumb odkrył coś innego, nie Amerykę
Obie podpadają więc pod ogólny schemat: (Ex) (x 8800; u & Ax). Szczegółowa analiza»epistemicznego» kryterium różnoznaczności Koja prowadzi do przynajmniej dwóch odmiennych interpretacji:
(7) Jeśli nie jest konieczne, że dla dowolnego podmiotu S, S potrafi podać trafną odpowiedź na pytanie P wtedy i tylko wtedy gdy S potrafi podać trafną odpowiedź na pytanie Q, to P i Q są różnoznaczne.
(8) Jeśli (i) P i Q są APR, (ii) A jest negatywną odpowiedzią na pytanie P, a B negatywną odpowiedzią na Q oraz (iii) nie jest konieczne, że dla dowolnego S, S wie, że A, wtedy i tylko wtedy gdy S wie, że B, to P i Q są różnoznaczne.
Wydaje się jednak, że chcąc przekonująco uzasadnić różnoznaczność pytań (2) i (3), powinniśmy dążyć do tego, aby wykazać nie tylko nierównoważność znajomości (5) i (6), lecz także (tak lub inaczej rozumianą) nierównoważność samych zdań (5) i (6). Można np. sformułować ogólnie następujące kryterium różnoznaczności dla APR oparte na pojęciu implikacji ścisłej:
(9) Jeśli (i) P i Q są APR oraz (ii) negatywna odpowiedź na P nie jest koniecznie równoważna negatywnej odpowiedzi na Q, to P i Q są różnoznaczne.
W drugiej części referatu spróbuję odpowiedzieć na pytanie, czy odpowiedź o formie logicznej (Ex) (x 8800; u & Ax) rzeczywiście można uznać za bezpośrednią negatywną odpowiedź na pytania typu (2) i (3) oraz (ii) czy istnieją bezpośrednie negatywne odpowiedzi nie spełniające tego schematu. Jeśli za bezpośrednią uznaje się taką odpowiedź, która dostarcza tyle informacji, ile wymaga pytanie, lub taką odpowiedź, która wypełnia lukę w obrazie sytuacji, to czy istnieje naturalny powód, dla którego można by nie uznawać zdania»[Nie,] [Kolumb odkrył] AUSTRALIĘ» za odpowiedź bezpośrednią na pytanie (3)?
Rozstrzygnięcie tej kwestii prowadzi z kolei do pytania, czy można wskazać jakąś istotną, nie syntaktyczną różnicę między APR typu (3), a odpowiednimi pytaniami uzupełnienia, np.»Który kontynent odkrył Kolumb?». Czy nie jest to niemożliwe przynajmniej w sytuacji, w której znaczenie pytań opisuje się przez odwołanie do zbioru odpowiedzi bezpośrednich? (Ferenc Kiefer, Anna Brożek).
|
| Zainteresowania: |
średniowieczna filozofia analityczna
|
| Uczelnia: |
Uniwersytet Warszawski |
| Status: |
doktorant |
|
